معمار آرزوها ; زمان معمار است

از دیگر عناصر معمارى مسجد، گنبد است.در ایران از دوره ساسانى با بناهاى گنبدوار بسیارى مواجهیم، مانند بناى قلعه دختر و کاخ اردشیر در فیروز آباد فارس. گنبدها در ابتدا به صورت طاقهاى با قوس نیم‌دایره بودند، بعدها قوس با چرخیدن کامل گرد محور عمودى خود از نیم دایره به دایرة کامل تغییر شکل داد و بدین گونه گنبد موجودیت یافت.

چیست این سقف بلند سادة بسیار نقش        زین معما هیچ دانا در جهان آگاه نیست.

یکی از دیگر زیبایی‌هاى شگفت‌انگیز معمارى اسلامی، تزیینات آن است که به صورتهاى مختلف در جاى جاى بناهاى اسلامى و متناسب با آن به کار رفته است. یعنى تزیینات اسلامی علاوه بر آرایش و زیبایى بنا، در استحکام و رنگ‌آمیزى آن نیز نقشى مهم ایفا می‌کند. بنابراین «هنرهاى تزیینى به آن دسته از هنر گفته می‌شود که غیر از مشخصات خاص، از نظر نقوش و رنگ‌آمیزى مفید فایده‌اى هم باشد». [44] تزیین به منزله آرایشى است که بناى معمارى را دلپذیرتر می‌نمایاند و یا به غناى یک اثر می‌افزاید. همچنانکه عالم خلقت یکنواخت نیست و از تنوع و گوناگونیهاى زیادی برخوردار است. معمارى اسلامى هم به گونه‌اى نمادین، اشاره به خلقت و جهان هستی دارد که خود سرشار از دگرگونى است. تزیین به مانند زیر و بمهاى نگارین کنایه‌آمیزی از عالم خلقت و داراى بعد زیبا شناختى غنى است. هنر اسلامى در این مورد بر دیگر هنرها برترى دارد.